Choroba Leśniowskiego-Crohna – objawy, przyczyny i leczenie

Choroba Leśniowskiego-Crohna jest nieswoistą chorobą zapalną jelit, która może rozwinąć się w każdym wieku – zarówno u dzieci, jak i dorosłych oraz seniorów. Najczęściej diagnozowana jest u młodych pacjentów między 15 a 25 rokiem życia, a drugi szczyt zachorowań przypada na okolice 50 roku życia. Choroba Crohna występuje z podobną częstością u kobiet i mężczyzn. Proces zapalny może obejmować dowolny odcinek przewodu pokarmowego – od jamy ustnej aż po odbytnicę. Najczęściej jednak zmiany lokalizują się w końcowym odcinku jelita krętego, a następnie w jelicie cienkim i grubym lub wyłącznie w jelicie grubym.

Kliknij tutaj, aby umówić się na leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna w Centrum Medycznym Melita Medical

Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna?

Choroba Leśniowskiego-Crohna (łac. morbus Crohn, morbus Leśniowski-Crohn) to przewlekła, zapalna choroba jelit należąca do grupy nieswoistych zapaleń jelit (NZJ). Ma charakter postępujący i przebiega z naprzemiennymi okresami zaostrzeń oraz remisji, których długość i nasilenie są zmienne u poszczególnych pacjentów. Choroba Crohna może ujawnić się w każdym wieku, jednak najczęściej diagnozowana jest u młodych dorosłych do 25 roku życia i po 65 roku życia.

Odcinkowe zmiany zapalne przewodu pokarmowego

Charakterystyczną cechą choroby Crohna są odcinkowe zmiany zapalne przewodu pokarmowego. Oznacza to, że ogniska zapalenia są przedzielone fragmentami pozornie zdrowej błony śluzowej. Proces chorobowy może obejmować dowolny odcinek przewodu pokarmowego – od jamy ustnej aż po odbyt, choć najczęściej lokalizuje się w końcowym odcinku jelita krętego oraz w jelicie grubym.

W przeciwieństwie do wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, zapalenie w chorobie Leśniowskiego-Crohna ma charakter pełnościenny. Początkowo rozwija się w błonie śluzowej, lecz z czasem obejmuje wszystkie warstwy ściany jelita – od podśluzowej aż po błonę surowiczą. Przewlekły stan zapalny prowadzi do włóknienia ściany jelita, jej pogrubienia oraz stopniowej utraty elastyczności.

Zwężenia światła jelita i przetoki

Konsekwencją tych zmian są zwężenia światła jelita, zaburzenia pasażu treści pokarmowej oraz powstawanie przetok, czyli patologicznych połączeń między jelitami lub jelitem a innymi narządami (np. pęcherzem moczowym, skórą okolicy odbytu). W zaawansowanych postaciach choroby Crohna może dochodzić także do ropni, perforacji jelita oraz niedożywienia wynikającego z upośledzonego wchłaniania składników odżywczych.

💡 Choroba Leśniowskiego-Crohna jest schorzeniem nieuleczalnym, jednak odpowiednio prowadzona diagnostyka i leczenie pozwalają na długotrwałą kontrolę zapalenia, ograniczenie powikłań oraz znaczącą poprawę jakości życia pacjenta.

Objawy choroby Leśniowskiego-Crohna

Objawy choroby Leśniowskiego-Crohna są zróżnicowane i nieswoiste. W praktyce klinicznej wyróżnia się objawy ogólnoustrojowe oraz objawy miejscowe związane bezpośrednio z zajętym odcinkiem przewodu pokarmowego.

Objawy ogólnoustrojowe

Objawy ogólne często poprzedzają rozpoznanie choroby Crohna i mogą utrzymywać się nawet przy niewielkich zmianach jelitowych. Do najczęściej obserwowanych należą:

• przewlekłe osłabienie i uczucie zmęczenia,
• nawracające bóle brzucha,
• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• stany podgorączkowe lub gorączka,
• niedokrwistość (najczęściej z niedoboru żelaza lub witaminy B12),
• niezamierzona utrata masy ciała i objawy niedożywienia.

Objawy te wynikają z przewlekłego stanu zapalnego, zaburzeń wchłaniania składników odżywczych oraz zwiększonego zapotrzebowania metabolicznego organizmu.

Objawy miejscowe zależne od lokalizacji zmian

Obraz kliniczny choroby Leśniowskiego-Crohna w dużej mierze determinowany jest przez odcinek przewodu pokarmowego objęty procesem zapalnym.

Jeśli choroba dotyczy końcowego odcinka jelita cienkiego (jelita krętego), typowym objawem jest przewlekły, często kolkowy ból brzucha, zwykle zlokalizowany w prawym dolnym kwadrancie. W badaniu fizykalnym może być wyczuwalne stwardnienie lub opór palpacyjny, świadczący o pogrubieniu ściany jelita. U części pacjentów występują także smoliste stolce, będące objawem krwawienia z górnych odcinków jelita.

W przypadku zajęcia jelita grubego, choroba Crohna objawia się najczęściej przewlekłą biegunką oraz bólami brzucha o zmiennym nasileniu. U niektórych pacjentów pojawia się domieszka krwi lub śluzu w stolcu, a to bywa mylnie interpretowane jako objaw infekcji jelitowej lub zespołu jelita drażliwego, opóźniając właściwe rozpoznanie.

Jeżeli proces zapalny obejmuje górny odcinek przewodu pokarmowego, czyli jamę ustną, gardło lub przełyk, dominują objawy takie jak bolesność jamy ustnej i dziąseł, nawracające owrzodzenia aftowe, trudności w połykaniu oraz ból nasilający się podczas przełykania.

Zmiany okołoodbytnicze

Bardzo uciążliwym elementem obrazu klinicznego choroby Crohna są zmiany okołoodbytnicze, które mogą występować niezależnie od aktywności choroby w jelitach. Należą do nich wyrośla skórne, szczeliny, owrzodzenia, ropnie oraz przetoki okołoodbytnicze. Ich obecność jest charakterystyczna dla choroby Leśniowskiego-Crohna i często wiąże się z cięższym przebiegiem schorzenia.

Jak rozpoznać pierwsze objawy choroby?

U części chorych najwcześniejszym objawem choroby Crohna są właśnie zmiany okołoodbytnicze, takie jak szczeliny odbytu, ropnie, przetoki, bolesne guzki lub przewlekłe podrażnienie skóry w okolicy odbytu. Zmiany te mogą pojawić się na długo przed wystąpieniem klasycznych objawów jelitowych, takich jak biegunka czy ból brzucha, i często są początkowo leczone miejscowo, bez rozpoznania choroby podstawowej.

Klasyczna postać choroby Leśniowskiego-Crohna z zajęciem końcowego odcinka jelita krętego rzadko ma nagły, ostry początek. W większości przypadków choroba rozwija się podstępnie, przez wiele miesięcy lub nawet lat. Pacjenci mogą przez długi czas nie zgłaszać dolegliwości lub odczuwać jedynie okresowe, słabo nasilone bóle brzucha, wzdęcia czy zmęczenie, które nie skłaniają do pogłębionej diagnostyki.

Niekiedy pierwszym uchwytnym sygnałem choroby Crohna są objawy ogólnoustrojowe, takie jak przewlekła niedokrwistość, stany podgorączkowe, niewyjaśniona gorączka, spadek masy ciała lub zaburzenia wzrastania u dzieci i młodzieży. Objawy te wynikają z przewlekłego stanu zapalnego oraz zaburzeń wchłaniania składników odżywczych, zwłaszcza żelaza i witaminy B12.

Podejrzewasz u siebie chorobę Leśniowskiego-Crohna? Umów się na wizytę w Centrum Medycznym Melita Medical – specjalizujemy się w leczeniu chorób zapalnych jelit.

Jakie są przyczyny choroby Crohna?

Dokładna przyczyna Leśniowskiego-Crohna nie jest znana. Uznaje się, że choroba ma wieloczynnikowe podłoże i rozwija się w wyniku współdziałania zaburzeń odporności, czynników genetycznych, mikrobioty jelitowej oraz wpływu środowiska.

Istotną rolę odgrywa nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego, który u osób predysponowanych nadmiernie reaguje na bakterie jelitowe, prowadząc do przewlekłego stanu zapalnego ściany jelita. Duże znaczenie ma również dysbioza jelitowa, czyli zaburzenie składu flory bakteryjnej, sprzyjające uszkodzeniu bariery jelitowej i podtrzymywaniu zapalenia.

Ryzyko rozwoju choroby Crohna zwiększają uwarunkowania genetyczne – choroba częściej występuje u osób, u których stwierdza się ją w najbliższej rodzinie. Ważnym czynnikiem środowiskowym jest nieprawidłowa dieta, szczególnie bogata w żywność wysokoprzetworzoną i uboga w błonnik, witaminy oraz składniki mineralne.

Do czynników nasilających lub inicjujących chorobę Leśniowskiego-Crohna zalicza się również:

• palenie tytoniu,
• przewlekły stres,
• przebyte infekcje przewodu pokarmowego,
• długotrwałe stosowanie niektórych leków.

Choroba Crohna jest więc efektem interakcji wielu mechanizmów, a nie działania jednej, konkretnej przyczyny.

Diagnostyka choroby Leśniowskiego-Crohna

Diagnostyka choroby Leśniowskiego-Crohna zaczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego oraz badania fizykalnego, podczas którego oceniane są zgłaszane dolegliwości oraz obecność objawów ogólnych i okołoodbytniczych. Duże znaczenie mają informacje dotyczące przewlekłej biegunki, bólów brzucha, spadku masy ciała, niedokrwistości oraz chorób zapalnych jelit w rodzinie.

Charakterystyczny, choć nieswoisty jest wyczuwalny opór lub stwardnienie w prawym dolnym kwadrancie brzucha, sugerujący zajęcie końcowego odcinka jelita krętego. Taki wynik badania często stanowi wskazanie do pogłębienia diagnostyki w kierunku choroby Crohna. Kolejnym etapem są badania laboratoryjne, które mogą wykazać cechy stanu zapalnego (podwyższone CRP, OB), niedokrwistość, niedobory witamin oraz zwiększone stężenie kalprotektyny w kale, będącej markerem zapalenia jelit.

Jakie badania są najczęściej stosowane w diagnostyce?

Uzupełnieniem diagnostyki jest badanie kału, w tym oznaczenie stężenia kalprotektyny. Często wykonywana jest kolonoskopia z oceną końcowego odcinka jelita krętego oraz pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. W przypadku podejrzenia zmian zlokalizowanych w jelicie cienkim, niedostępnych w klasycznej endoskopii, stosuje się endoskopię kapsułkową. W razie potrzeby zlecane są także badania obrazowe, jak enterografia w rezonansie magnetycznym lub tomografii komputerowej. Od około 10 lat w ośrodkach specjalistycznych stosowana jest ultrasonografia jelit.

Leczenie choroby Leśniowskiego i Crohna

Jak wspomniano, choroba Leśniowskiego-Crohna jest schorzeniem nieuleczalnym i nawracającym, jednak współczesne metody terapii pozwalają kontrolować jej przebieg. Strategia leczenia choroby Crohna zależy od lokalizacji zmian zapalnych, stopnia aktywności choroby oraz obecności powikłań. Postępowanie obejmuje modyfikację diety i stylu życia, leczenie farmakologiczne oraz – w wybranych przypadkach – leczenie chirurgiczne.

Podstawą terapii jest leczenie farmakologiczne, którego celem jest wygaszenie stanu zapalnego i utrzymanie remisji. W zależności od nasilenia choroby stosuje się leki przeciwzapalne, immunosupresyjne oraz leczenie biologiczne, które obecnie stanowią najskuteczniejszą formę leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna.

Leczenie chirurgiczne nie prowadzi do wyleczenia choroby, ale bywa konieczne w przypadku powikłań, takich jak ropnie, przetoki, znaczne zwężenia jelit, częściowa niedrożność przewodu pokarmowego lub podejrzenie zmian nowotworowych. Zabiegi operacyjne mają na celu usunięcie zmienionych chorobowo fragmentów jelita oraz poprawę jakości życia pacjenta.

Dieta przy chorobie Leśniowskiego-Crohna

Przy chorobie Crohna zaleca się dietę urozmaiconą, dobrze zbilansowaną i bogatą w składniki odżywcze (głównie żelazo, cynk, kwas foliowy i witaminę B12). Rekomenduje się spożywanie 5-6 niewielkich posiłków dziennie, w regularnych odstępach czasu.

Podstawą żywienia w chorobie Leśniowskiego-Crohna jest dieta lekkostrawna, o obniżonej zawartości tłuszczu i zwiększonej podaży białka, wspierającego gojenie tkanek i utrzymanie masy mięśniowej. W okresach zaostrzeń często konieczne jest ograniczenie błonnika nierozpuszczalnego oraz produktów wzdymających. Natomiast w remisji dieta powinna być stopniowo rozszerzana, w zależności od tolerancji pacjenta.

Jakich produktów należy unikać?

Zgodnie ze współczesnym stanem wiedzy jedyną dietą, która pozwala na zmniejszenie nasilenia zapalenia jest dieta bez emulgatorów (z wyłączeniem dodatków do żywności w EU klasyfikowanych jako E450-E490). Brakuje dowodów naukowych na to, że pozostałe diety wpływają na naturalny przebieg choroby.

Powikłania w chorobie Crohna

Do najczęstszych powikłań choroby Crohna należą dolegliwości ze strony układu ruchu, takie jak bóle i zapalenia stawów kończyn oraz kręgosłupa. Rzadziej obserwuje się zmiany skórne, w tym rumień guzowaty i piodermię zgorzelinową, a także powikłania okulistyczne, takie jak zapalenie twardówki, nadtwardówki lub błony naczyniowej oka.

W obrębie przewodu pokarmowego choroba Crohna może prowadzić do zwężeń jelit, przetok oraz nawracających ropni. U pacjentów z zajęciem jelita grubego występuje również zwiększone ryzyko rozwoju raka jelita grubego, a to wymaga regularnej kontroli endoskopowej.

Bezpośrednim skutkiem zaostrzeń choroby są przewlekłe biegunki, zaburzenia wchłaniania i utrata apetytu, które mogą prowadzić do niedoborów pokarmowych, niedokrwistości oraz niedożywienia.

Często zadawane pytania

Czy choroba Leśniowskiego-Crohna jest uleczalna?
Nie. Choroba Leśniowskiego-Crohna jest schorzeniem przewlekłym i nieuleczalnym, jednak odpowiednie leczenie pozwala kontrolować stan zapalny i osiągać remisję.

Jakie są objawy choroby Crohna w jamie ustnej?
Najczęściej występują nawracające afty, bolesne owrzodzenia błony śluzowej, obrzęk i zaczerwienienie dziąseł oraz ból jamy ustnej, który może utrudniać jedzenie i mówienie.

Czy choroba Crohna może pojawić się u dzieci?
Tak. Choroba Crohna może wystąpić w każdym wieku, również u dzieci i młodzieży, u których często objawia się bólami brzucha, biegunką, niedoborami oraz zaburzeniami wzrastania.

Bibliografia:

https://www.medicover.pl/choroby/choroba-lesniowskiego-crohna/

https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitogrube/65252,choroba-lesniowskiego-i-crohna-objawy-leczenie-i-dieta