Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) – przyczyny, objawy i leczenie

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna jelita grubego o przebiegu nawrotowym. Objawia się głównie biegunką z krwią, bólem brzucha i osłabieniem. Choć jej przyczyna nie jest do końca poznana, wiadomo, że dużą rolę odgrywa układ odpornościowy. Wczesna diagnostyka (kolonoskopia) i odpowiednie leczenie pozwalają kontrolować chorobę i zapobiegać powikłaniom.

Czym jest WZJG?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna jelita grubego, należąca do nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD). Charakteryzuje się nawracającym stanem zapalnym błony śluzowej, prowadzącym do powstawania owrzodzeń, biegunki (często z krwią) oraz bólu brzucha. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisji.

Przyczyny wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Mimo licznych badań dokładna przyczyna WZJG nie jest znana. Obecnie uważa się, że choroba rozwija się w wyniku nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego. W początkowej fazie dochodzi do aktywacji mechanizmów immunologicznych i nacieku komórek zapalnych w błonie śluzowej jelita grubego. Proces ten prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i uszkodzenia błony śluzowej jelita. Jednak czynnik (antygen), który go wyzwala, nie został jednoznacznie zidentyfikowany. W przeciwieństwie do choroby Crohna, w której proces zapalny obejmuje całą grubość ściany jelita, we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego – proces zapalny obejmuje tylko najbardziej wewnętrzną warstwę ściany jelita , to znaczy jej błonę śluzową.

Na rozwój choroby wpływa prawdopodobnie kilka współdziałających elementów:

• predyspozycje genetyczne – większe ryzyko u osób, u których w rodzinie występują choroby zapalne jelit;
• zaburzenia mikrobioty jelitowej – nieprawidłowy skład flory bakteryjnej może nasilać reakcję zapalną;
• czynniki środowiskowe – dieta, styl życia i ekspozycja na niektóre leki (np. antybiotyki),
• dysregulacja układu odpornościowego – nadmierna odpowiedź na nieszkodliwe bodźce.

Zaobserwowano również, że osoby, u których wykonano usunięcie wyrostka robaczkowego przed 20. rokiem życia, rzadziej chorują na WZJG, choć mechanizm tego zjawiska nie jest w pełni wyjaśniony. WZJG ma więc charakter choroby wieloczynnikowej – nie wynika z jednej konkretnej przyczyny, lecz z zaburzeń na styku układu odpornościowego, genetyki i środowiska.

Objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) zależą od stopnia zaawansowania choroby oraz jej aktywności. Mogą mieć charakter łagodny lub ciężki i nasilają się w okresach zaostrzeń, a ustępują w czasie remisji.

Wczesne objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Jednym z pierwszych i najbardziej charakterystycznych objawów WZJG jest biegunka z domieszką krwi, często połączona z obecnością śluzu. Wypróżnienia mogą być bardzo częste (nawet kilkanaście-kilkadziesiąt razy dziennie), ale mają niewielką objętość, co wynika ze stanu zapalnego obejmującego odbytnicę.

Do wczesnych objawów należą również:

• bóle brzucha, najczęściej o charakterze skurczowym,
• parcie na stolec,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• stan podgorączkowy lub gorączka,
• ogólne osłabienie i spadek energii.

Zaawansowane objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

U części pacjentów (ok. 20%) choroba przyjmuje cięższy przebieg, prowadząc do bardziej nasilonych objawów ogólnych i powikłań wynikających z przewlekłego stanu zapalnego.

Do objawów zaawansowanych należą:

• częste oddawanie krwistych stolców w ciągu dnia,
• przewlekłe zmęczenie i znaczne osłabienie,
• spadek masy ciała,
• niedokrwistość (anemia), wynikająca z przewlekłego krwawienia,
• obniżenie ciśnienia tętniczego,
• tkliwość i bolesność jamy brzusznej.

Nasilenie objawów może być różne – od łagodnych do ciężkich, wymagających pilnej interwencji medycznej. Charakterystyczne dla WZJG jest to, że objawy mają przebieg nawrotowy i wymagają stałej kontroli gastroenterologicznej.

Diagnostyka WZJG

Diagnostyka wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) ma na celu potwierdzenie choroby, ocenę jej rozległości oraz wykluczenie innych przyczyn objawów, zwłaszcza infekcji. Proces diagnostyczny obejmuje badania laboratoryjne, endoskopowe oraz – w wybranych przypadkach – obrazowe.

Badania laboratoryjne

Pierwszym krokiem jest wykluczenie infekcyjnych przyczyn biegunki. W tym celu wykonuje się:

• badania kału celem wykluczenia infekcji
• badania krwi – ocena markerów stanu zapalnego (CRP, OB),
• morfologię (często stwierdza się niedokrwistość),
• oznaczenie kalprotektyny w kale – czuły marker zapalenia jelit.

Badania endoskopowe i obrazowe

Podstawowym badaniem w rozpoznaniu WZJG jest kolonoskopia z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. Umożliwia ona:

• bezpośrednią ocenę błony śluzowej jelita,
• wykrycie zmian zapalnych i owrzodzeń,
• określenie rozległości choroby.

Badania obrazowe, takie jak:

• tomografia komputerowa (TK),
• rezonans magnetyczny (MRI),
• ultrasonografia jamy brzusznej,

stosuje się głównie w celu oceny powikłań oraz zmian poza jelitem.

Biopsja jelita i badanie histopatologiczne

Pobranie wycinków podczas kolonoskopii jest ważne dla potwierdzenia rozpoznania. Badanie histopatologiczne pozwala:

• odróżnić WZJG od choroby Leśniowskiego-Crohna,
• ocenić charakter i nasilenie stanu zapalnego,

W praktyce klinicznej materiał do badania pobiera się endoskopowo (biopsja kleszczykami), co jest standardem w diagnostyce WZJG.

Skuteczna diagnostyka wymaga połączenia obrazu klinicznego, wyników badań oraz oceny histopatologicznej – dopiero ich zestawienie pozwala na pewne rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Leczenie WZJG

Leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) ma na celu wyciszenie stanu zapalnego, uzyskanie remisji oraz zapobieganie nawrotom choroby. Dobór terapii zależy od stopnia nasilenia choroby oraz jej rozległości.

Podstawą leczenia są:

• leki przeciwzapalne (5-ASA, np. mesalazyna) – stosowane w łagodnych i umiarkowanych postaciach choroby,
• glikokortykosteroidy – wykorzystywane w zaostrzeniach w celu szybkiego opanowania stanu zapalnego,
• leki immunosupresyjne – stosowane u pacjentów z częstymi nawrotami lub opornością na leczenie podstawowe,
• leczenie biologiczne, (przeciwciała, kinazy JAK, leki drobnocząsteczkowe)– nowoczesna terapia stosowana w umiarkowanym i ciężkim przebiegu choroby, gdy inne metody są nieskuteczne.

W ciężkich przypadkach lub przy powikłaniach może być konieczne leczenie chirurgiczne, polegające na usunięciu jelita grubego.

Uzupełniająco stosuje się leczenie objawowe, wyrównanie niedoborów oraz wsparcie dietetyczne. Znaczenie ma również regularna kontrola gastroenterologiczna, ponieważ WZJG jest chorobą przewlekłą wymagającą długoterminowego leczenia i monitorowania.

Czy po WZJG mogą wystąpić powikłania?

Nieleczone wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) może prowadzić do poważnych powikłań ogólnoustrojowych i miejscowych, wynikających z przewlekłego stanu zapalnego oraz uszkodzenia błony śluzowej jelita.

Jednym z najczęstszych powikłań jest niedokrwistość (anemia), która rozwija się na skutek przewlekłego krwawienia z jelita oraz zaburzeń wchłaniania. W ciężkich przypadkach może być konieczne leczenie preparatami żelaza lub nawet przetoczenie krwi.

Do groźnych powikłań należy również:

• toksyczne rozdęcie okrężnicy (megacolon toxicum) – nagłe poszerzenie jelita grubego, które stanowi stan zagrożenia życia,
• nasilone krwawienia z przewodu pokarmowego,
• perforacja (przedziurawienie) jelita – rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie wymagające pilnej interwencji chirurgicznej.

Długotrwały przebieg choroby wiąże się także ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jelita grubego, szczególnie u pacjentów z wieloletnim, rozległym zapaleniem. Ryzyko to jest jednak stosunkowo niskie i może być ograniczane dzięki regularnej kontroli endoskopowej oraz odpowiedniemu leczeniu przeciwzapalnemu. Ryzyko transformacji nowotworowej rośnie poważnie po upływie 8 lat od początku choroby, szczególnie jeśli zmiany zapalne są w tym czasie aktywne.

Wczesne rozpoznanie i właściwie prowadzone leczenie znacząco zmniejszają ryzyko powikłań. Dlatego pojawienie się objawów takich jak krew w stolcu, przewlekła biegunka czy ból brzucha zawsze powinno skłonić do konsultacji z lekarzem i rozpoczęcia diagnostyki.

Często zadawane pytania

Czy WZJG jest śmiertelne?
Nie, WZJG samo w sobie rzadko prowadzi do zgonu. Przy odpowiednim leczeniu większość pacjentów prowadzi normalne życie, jednak nieleczona choroba może prowadzić do poważnych powikłań.

Czy WZJG można całkowicie wyleczyć?
Nie, jest to choroba przewlekła. Można jednak skutecznie kontrolować jej przebieg i osiągać długotrwałą remisję.

Czy dieta ma znaczenie w WZJG?
Tak, dieta może zmniejszać nasilenie objawów, szczególnie w okresach zaostrzeń.

Bibliografia:

https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/wzjg/65244,wrzodziejace-zapalenie-jelita-grubego-colitis-ulcerosa-przyczyny-objawy-leczenie

https://www.doz.pl/czytelnia/a11879-Wrzodziejace_zapalenie_jelita_grubego__przyczyny_objawy_leczenie_zywienie_przy_WZJG