Leki w terapii choroby Leśniowskiego-Crohna - jak przebiega leczenie?

Choroba Leśniowskiego-Crohna należy do nieuleczalnych chorób autoimmunologicznych, których podłoże wciąż nie zostało do końca poznane, a jej przebieg charakteryzuje się okresami remisji i zaostrzeń. W leczeniu tej choroby używane są leki o różnych mechanizmach działania, jednak cel jest zawsze ten sam - jak najszybsze wyprowadzenie pacjenta ze stanu zaostrzenia i jak najdłuższe utrzymanie remisji, czyli okresu bezobjawowego przebiegu choroby. Wszystkich chętnych, by dowiedzieć się więcej leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna zapraszamy do dalszej lektury.

W artykule na temat leczenia biologicznego znajdziesz informacje o:

• Objawach Choroby Leśniowskiego Crohna
• Ewolucji leczenia choroby Crohna
• Nowoczesnym podejściu do leczenia choroby Leśniowskiego Crohna
• Lekach biologicznych w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna
• Wpływie leczenia biologicznego na jakość życia pacjentów z chorobą Crohna
• Momentach, w których warto rozważyć leczenie biologiczne

Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe schorzenie zapalne przewodu pokarmowego. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o objawach i przyczynach tej choroby, zapraszamy do przeczytania naszego artykułu: Choroba Leśniowskiego-Crohna – objawy, przyczyny i leczenie

Jeśli chcą Państwo umówić wizytę w Centrum Medycznym Melita Medical lub potrzebują Państwo jakiejkolwiek innej informacji np. na temat wyników badań laboratoryjnych, sposobu przygotowania do zaplanowanych zabiegów lub badań diagnostycznych, zachęcamy do kontaktu telefonicznego:

660 551 155   71 707 21 11   recepcja@melitamedical.pl

Objawy Choroby Leśniowskiego Crohna

Choroba Crohna najczęściej wiążę się z takimi objawami jak biegunka i ból brzucha. Dla pacjentów są to dwa najbardziej oczywiste objawy, które wiążą bezpośrednio z zapaleniem jelita. Jednak ponieważ zmiany zapalne mogą dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego (od jamy ustnej, przez jelita, po okolice okołoodbytniczą), dodatkowe objawy choroby mogą być różne. U pacjentów mogą pojawiać się zmiany w jamie ustnej przypominające afty, objawy przypominające refluks, zaburzenia wchłaniania (szczególnie, jeśli zmiany dotyczą jelita cienkiego) i towarzysząca im anemia i utrata masy ciała, a także krwawienie i ból towarzyszący wypróżnianiu (jeśli zmiany obejmują końcowy odcinek jelita grubego).

W przypadku choroby Leśniowskiego Crohna zmiany zapalne mogą obejmować wszystkie warstwy ściany przewodu pokarmowego, u niektórych chorych mogą również pojawić się pozapalne zwężenia jelit oraz przetoki i ropnie wewnątrz brzucha, jak i w okolicy okołoodbytniczej.

Zaburzona praca układu immunologicznego i pewne predyspozycje genetyczne mogą dodatkowo sprzyjać wystąpieniu tak zwanych "manifestacji pozajelitowych". Jak sama nazwa wskazuje, są to dolegliwości występujące poza jelitem, jednak związane z procesem zapalnym toczącym się w przewodzie pokarmowym. Do najczęstszych z nich należą ból i zapalenia stawów (mogą dotyczyć zarówno drobnych stawów dłoni, jak i kolan, bioder czy kręgosłupa), a także zmiany zapalne w obrębie oka i skóry. Na szczęście nie wszyscy pacjenci z chorobą zapalną jelit doświadczają tych dodatkowych dolegliwości.

Przeczytaj: Manifestacje pozajelitowe w chorobach zapalnych jelit - dodatkowa choroba czy kaprysy organizmu?

Ewolucja leczenia choroby Crohna

Mając na uwadze wszystkie wymienione dolegliwości oraz możliwe powikłania pozajelitowe, nie dziwi pogoń medycyny i farmacji za lekiem, który pozwoliłby przywrócić zdrowie pacjentom z chorobą Crohna. Niestety zarówno w chorobie Leśniowskiego Crohna, jak i drugiej z nieswoistych chorób zapalnych jelit (NZJ) - wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, nie znaleziono wciąż sposobu na ich całkowite wyleczenie. Dlatego głównym celem leczenia farmakologicznego jest w tym momencie jak najszybsze opanowanie objawów choroby i utrzymanie choroby "w uśpieniu" na jak najdłużej. W sytuacji, gdy terapia lekami zawiedzie, jedyną alternatywą pozostaje leczenie chirurgiczne. Na szczęście postęp medycyny, metod diagnostycznych i badań laboratoryjnych oraz coraz wnikliwsze analizy przyczyn i mechanizmów stojących za NZJ powodują, że farmakoterapia tych schorzeń wciąż ewoluuje i staje się coraz skuteczniejsza i bardziej precyzyjna.

Sulfsalazyna i mesalazyna

Pierwszy przełom w leczeniu chorób zapalnych jelit dokonał się wraz z zaaprobowanym sulfasalazyny do użytku medycznego w latach 40-tych. To jej pochodna, mesalazyna, jest jednym z najczęściej stosowanych leków w terapii NZJ. Można ją podawać zarówno w formie doustnej, jak i doodbytniczo. Bardzo często jest ona używana przez chorych przez wiele lat, jako tak zwana terapia podtrzymująca. Ze względu na jej lokalne, przeciwzapalne działanie, jest obecnie stosowane głównie w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Wokół leczenia choroby Crohna za pomocą preparatów zawierających mesalazynę pojawia się w ostatnim czasie sporo kontrowersji, ponieważ nie we wszystkich badaniach możliwe jest wykazywane jej skuteczności terapeutycznej. Istnieją jednak doniesienia wskazujące na niższy odsetek interwencji medycznych (tj. hospitalizacji, skierowań do specjalistów i operacji) u pacjentów przewlekle przyjmujących preparaty mesalazyny, a także niższe ryzyko nawrotu choroby po leczeniu operacyjnym i porównywalną skuteczność w leczeniu łagodnych i umiarkowanych zaostrzeń, jak w wypadku kortykosteroidów.

Kortykosteroidy w leczeniu choroby Leśniowskiego Crohna

Kolejną grupą leków stosowaną od lat 50-'tych w leczeniu chorób zapalnych jelit są glikokortykosteroidy (nazywane również skrótowo kortykosteroidami, steroidami lub sterydami). Jest to grupa leków o silnym działaniu przeciwzapalnym, które można podawać zarówno doustnie, jak i dożylnie oraz doodbytniczo. Są zwykle bardzo skuteczną metodą leczenia zaostrzeń choroby, podane dożylnie podczas pobytu szpitalnego potrafią wyhamować zaostrzenie choroby w ciągu kilku dni. Nieznacznie dłużej trzeba poczekać na efekt przy podaniu doustnym, jednak ta forma leczenia nie wymaga pobytu szpitalnego. Bardzo ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza dotyczących redukowania dawek sterydu, ponieważ leki te należy odstawiać stopniowo.

Niestety sterydy nie sprawdzają się dobrze w długotrwałym leczeniu podtrzymującym remisję, gdyż nie są pozbawione wad. Ponieważ ich mechanizm działania jest niemal taki sam, jak produkowanych przez ludzki organizm kortykosteroidów, możemy spodziewać się powikłań zbliżonych do tych występujących przy nadprodukcji tych hormonów. Podstawowymi objawami niepożądanymi są w związku z tym zwiększony apetyt, tycie, zaokrąglenie rysów twarzy, trądzik posterydowy, nadciśnienie, cukrzyca, zaćma, osteoporoza, większe ryzyko infekcji i zaburzenia nastroju. Oczywiście objawy te nie wystąpią u każdego pacjenta i podczas każdej tury sterydoterapii, jednak warto mieć je na uwadze podczas leczenia, by wiedzieć na jakie dolegliwości zwrócić szczególną uwagę.

Drugim mankamentem sterydów jest fakt, że niektórzy pacjenci są odporni na ich działanie (tzw. sterydooporność), a inni mogą doświadczyć trudności ze zmniejszeniem dawki bez nawrotu objawów choroby (tzw. sterydozależność). Na szczęście dla chorych źle tolerujących podstawowe rodzaje sterydów doustnych, pojawiły się również preparaty ze sterydem działającym głównie w obrębie jelita. Tego typu rozwiązanie ma jak zawsze swoje plusy i minusy - z jednej strony pozwala na zmniejszenie ryzyka zdarzeń niepożądanych, a z drugiej nie zawsze daje tak dobry efekt jak sterdy o działaniu ogólnym.

Leki immunosupresyjne

Kolejną grupą leków używanych u chorych z nieswoistymi zapaleniami jelit zarówno do wprowadzenia w remisję, jak i jej podtrzymania są leki immunosupresyjne. Najczęściej stosowana jest azatiopryna oraz metotreksat, sporadycznie pacjentom podaje się również cyklosporynę. Są to leki podawane w różnych formach - doustnie (azathiopryna, metotreksat, cyklosporyna), domięśniowo (metotreksat) lub dożylnie (cyklosporyna). Są to leki o szerokim działaniu zmniejszającym odpowiedź układu odpornościowego w oparciu u wiele mechanizmów, co jest wybitnie istotne w zapobieganiu odrzuceniu przeszczepu, a dodatkowo okazało się skuteczne w leczeniu chorób zapalnych jelit.

Niestety leki immunosupresyjne, pomimo swojej skuteczności, również nie są pozbawione wad. Podczas ich stosowania należy kontrolować funkcjonowanie wątroby, parametry morfologiczne krwii, zwracać uwagę na wygląd skóry (wysypki), a także dolegliwości ze strony układu pokarmowego - szczególnie nudności, wymioty i ból brzucha. Wystąpienie nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych czy wspomnianych objawów powinno zostać omówione z lekarzem prowadzącym, by ocenił czy dalsze leczenie immunosupresantami jest wskazane.

Choroba Leśniowskiego Crohna - nowoczesne podejście do leczenia

Mając na uwadze ograniczoną skuteczność wspomnianych powyżej terapii, ich bardzo uogólnione działanie oraz towarzyszące im powikłania i niedogodności, od kilkunastu lat pojawiają się kolejne badania nad lekami biologicznymi i małocząsteczkowymi, których zadaniem jest uderzenie precyzyjnie w jeden, maksymalnie kilka, wybranych mechanizmów odpowiadający ze nadmierne pobudzenie układu odpornościowego w obrębie jelita.

Wspomniany powyżej, ogólnie rozumiany, postęp medycyny i towarzyszących jej nauk, pozwala na coraz dokładniejsze zbadanie, które z mechanizmów regulujących zawodzą najczęściej u chorych na nieswoiste choroby zapalne jelit. Postęp w tej dziedzinie oznacza dla chorych coraz skuteczniejsze i szybciej działające leczenie z coraz mniejszą liczbą efektów ubocznych.

Choroba Leśniowskiego-Crohna a leki biologiczne

Leki biologiczne są w chorobie Crohna jedną z najprecyzyjniej działających metod leczenia, przez co zmniejsza się znacznie ilość powikłań, jakie mogą wywołać. Ich działanie jest zwykle nakierowane na konkretne substancje prozapalne, produkując je komórki lub wychwytujące je receptory, co pozwala zahamować precyzyjnie jeden z mechanizmów przyczyniających się do powstania stanu zapalnego w jelicie bez uszczerbku dla całej odporności. Szczegółowe informacje o rodzajach i metodach działania leków biologicznych można przeczytać w naszym wpisie poświęconym temu zagadnieniu: Leki biologiczne — jak zmieniają leczenie pacjentów?

Biologiczne leki a remisja choroby Crohna

Leki biologiczne znajdują się wśród terapii, które mogą być używane zarówno jako sposób na ciężkie zaostrzenie objawów choroby, jak również później, jako leczenie podtrzymujące. Nadrzędnym celem stosowania terapii biologicznych jest szybkie uzyskanie stabilnej remisji choroby u pacjentów z umiarkowanymi i ciężkimi zaostrzeniami chorób zapalnych jelit i jak do tej pory nie powstały programy lekowe, które zakładają rozpoczęcie leczenia u pacjentów z łagodnymi objawami lub w remisji. Natomiast w obecnej sytuacji chorzy w programie lekowym finansowanym przez NFZ, którzy wyszli z zaostrzenia choroby używając leku biologicznego, mogą go otrzymywać tak długo, jak długo utrzymuje się korzyść z leczenia.

Zarówno z perspektywy pacjenta, jak i prowadzącego go lekarza, bardzo istotne jest przyjmowanie leku biologicznego wystarczająco długo, by ustąpiły nie tylko dokuczliwe objawy (biegunka i ból brzucha), ale także unormowały się wyniki badań laboratoryjnych oraz wystąpiło pełne wygojenie śluzówki jelita (tzw. remisja śluzówkowa). Stan remisji śluzówkowej jest jednym z najważniejszych celów leczenia chorób zapalnych jelit - jeśli uda się go osiągnąć, znacząco zwiększa się szansa na to, że dobry stan zdrowia utrzyma się jeszcze długo po zaprzestaniu leczenia.

Ostatnie osiągnięcia w zakresie nowoczesnych terapii

Najnowszym, zaaprobowanym do leczenie choroby Leśniowskiego Crohna lekiem jest wedolizumab. Jest to tak zwany lek przeciwintegrynowy, którego działanie opiera się na zmniejszaniu przenikania aktywnych leukocytów (białych krwinek) z krwioobiegu do śluzówki jelita, co pozwala na zahamowanie powstawania stanu zapalnego w jelicie. Nieustannie trwają również badania nad kolejnymi lekami biologicznymi w leczeniu choroby Crohna. Wśród leków na zaawansowanym etapie badań warto wymienić guselkumab, mirikizumab i risankizumab.

Natomiast najnowszymi lekami małocząsteczkowymi dopuszczonymi do leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita są filgotinib (inhibitory kinaz janusowych) i ozanimod (inhibitor receptorów sfingozyno-1-fosforanu). Wciąż trwają badania kliniczne nad ich skutecznością w leczeniu choroby Leśniowskiego Crohna i najprawdopodobniej jest tylko kwestią czasu pojawienie się ich aprobaty do leczenia obu zapaleń jelit.

Skuteczność i bezpieczeństwo

Leki biologiczne i małocząsteczkowe charakteryzują się większą skutecznością i bezpieczeństwem, niż terapię pierwszego rzutu (preparaty mesalazyny, kortykosteroidy, leki immunosupresyjne). Są one również obarczone znacznie mniejszą ilością zdarzeń niepożądanych, niż wspomniane terapie. Wśród najczęstszych zdarzeń niepożądanych leków biologicznych należą reakcje alergiczne, wyższe ryzyko zachorowania na choroby infekcyjne, a także, w pojedynczych wypadkach, nieznacznie wyższe ryzyko wystąpienia nowot

Wpływ leczenia biologicznego na jakość życia pacjentów z chorobą Crohna

Leki biologiczne bardzo szybko przywracają pacjentom nie tylko dobre samopoczucie fizyczne, lecz równie psychiczne. Jest to ściśle powiązane ze skutecznością leczenia biologicznego, bowiem w badaniach naukowych wielokrotnie wykazano, że jakość życia pacjentów z chorobami zapalnymi jelit jest ściśle związana z aktywnością choroby i jest tym niższa, im poważniejszy jest przebieg choroby. Przywrócenie pacjentom jakości życia zbliżonej do osób zdrowych, jest jednym z priorytetów w nowoczesnym postępowaniu terapeutycznym.

Kiedy warto rozważyć leczenie biologiczne?

Każdy pacjent w zaostrzeniu choroby, który nie zauważa u siebie poprawy samopoczucia po przyjmowaniu wysokich dawek kortykosteroidów i/lub leków immunosupresyjnych, a także wszyscy pacjenci doświadczający dokuczliwych objawów ubocznych leczenia lub niebędący w stanie przejść płynnie przez zmniejszanie dawek sterydu (bez nawrotu objawów), powinni rozważyć wraz ze swoim lekarzem prowadzącym możliwość leczenia biologicznego lub lekami małocząsteczkowymi.

Jest to szczególnie istotne w kontekście doniesień naukowych, mówiących o tym, że wprowadzenie leczenia biologicznego na wcześniejszym etapie choroby, nawet przed upewnieniem się o nieskuteczności wszystkich grup leków pierwszego rzutu, daje pacjentom mniejsze ryzyko powikłań, lepsze rokowania i szansę na rzadsze nawroty choroby, niż gdy terapia biologiczna zostanie rozpoczęta późno i po wielu nieskutecznych próbach leczenia.

Wyzwania i perspektywy na przyszłość

Największym wyzwaniem w kontekście leczenia choroby Leśniowskiego Crohna jest znalezienie leku, który spowoduje całkowite wyleczenie. Niestety przy dzisiejszym stanie wiedzy i złożoności przyczyn pojawienia się tej choroby, na dziś dzień mało kto potrafi sobie wyobrazić tego rodzaju cud. Natomiast w całkiem realnym zasięgu medycyny są coraz skuteczniejsze i szybciej działające leki, o coraz lepszym profilu bezpieczeństwa, które pozwolą pacjentom funkcjonować dokładnie tak samo, jak zdrowym osobom przez długie lata.

Jeśli chcą Państwo umówić wizytę w Centrum Medycznym Melita Medical lub potrzebują Państwo jakiejkolwiek innej informacji np. na temat wyników badań laboratoryjnych, sposobu przygotowania do zaplanowanych zabiegów lub badań diagnostycznych, zachęcamy do kontaktu telefonicznego:

660 551 155   71 707 21 11   recepcja@melitamedical.pl

Bibliografia:

1. Roda G, Dotti I, Cai Z, Wang S, Li J. Treatment of Inflammatory Bowel Disease: A Comprehensive Review. Front Med (Lausanne). 2021;8:765474.
2. Feagan BG, Schreiber S, Afzali A, Rieder F, Hyams J, Kollengode K, et al. Ozanimod as a novel oral small molecule therapy for the treatment of Crohn’s disease: The YELLOWSTONE clinical trial program. Contemp Clin Trials. 2022;122:106958.
3. Na SY, Moon W. Perspectives on Current and Novel Treatments for Inflammatory Bowel Disease. Gut Liver. 2019;13:604–16. doi:10.5009/GNL19019.
4. Berg DR, Colombel J-F, Ungaro R. The Role of Early Biologic Therapy in Inflammatory Bowel Disease. Inflamm Bowel Dis. 2019;25:1896. doi:10.1093/IBD/IZZ059.

Autorka i weryfikacja merytoryczna

Dr n. o zdr. Olga Kijora-Jaroszewska – doktor nauk o zdrowiu oraz magister dietetyki Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Specjalizuje się w żywieniu w chorobach przewodu pokarmowego. W pracy z pacjentem stawia na holistyczne podejście i indywidualnie dopasowane rozwiązania żywieniowe.